Ba năm kể từ khi đi vào hoạt động (9/7/2023), Nhà hát đã ghi dấu ấn qua nhiều sự kiện chính trị, văn hóa và đối ngoại quan trọng của đất nước; thiết lập quan hệ hợp tác với nhiều nhà hát danh tiếng trên thế giới; tổ chức hàng trăm chương trình thuộc nhiều loại hình nghệ thuật Việt Nam và quốc tế, trở thành điểm hẹn của nghệ sĩ, học giả và công chúng yêu nghệ thuật trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, giá trị của Nhà hát Hồ Gươm không chỉ được đo bằng số lượng chương trình hay chất lượng biểu diễn. Ngay từ những năm đầu vận hành, Nhà hát đã lựa chọn một hướng phát triển rộng hơn: xây dựng một hệ sinh thái văn hóa, trong đó nghệ thuật biểu diễn giữ vai trò hạt nhân; giáo dục nghệ thuật, giao lưu, trải nghiệm và kết nối cộng đồng là những cấu phần đồng hành, cùng hướng tới mục tiêu mở rộng khả năng tiếp cận nghệ thuật và bồi đắp giá trị cho công chúng thưởng thức nghệ thuật.
Định hướng này phản ánh cách tiếp cận mới đối với một thiết chế văn hóa hiện đại, nơi công chúng không chỉ đến để thưởng lãm nghệ thuật, mà không gian Nhà hát còn góp phần nuôi dưỡng thói quen thưởng thức, tạo cơ hội học hỏi, giao lưu và hình thành những mối gắn kết lâu dài giữa nghệ thuật với đời sống chính trị, xã hội, qua đó từng bước xây dựng một cộng đồng công chúng bền vững.
Trong bối cảnh Hà Nội hướng tới phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng thành phố sáng tạo và thúc đẩy kinh tế ban đêm, yêu cầu đối với các thiết chế văn hóa cũng đang thay đổi. Một nhà hát hiện đại cần từng bước vượt ra khỏi chức năng biểu diễn truyền thống để trở thành một điểm đến văn hóa, nơi nghệ thuật được lan tỏa thông qua nhiều hoạt động và nhiều hình thức tiếp cận khác nhau.
Theo định hướng ấy, Nhà hát Hồ Gươm đang từng bước hiện thực hóa mô hình phát triển của mình. Hai khán phòng với quy mô 900 và 500 chỗ ngồi tiếp tục là trung tâm của các hoạt động chính trị, đối ngoại và biểu diễn nghệ thuật trong nước, quốc tế, tạo nền tảng cho uy tín chuyên môn và vị thế của Nhà hát. Trên nền tảng đó, Nhà hát từng bước mở rộng các cấu phần của hệ sinh thái văn hóa thông qua việc xây dựng Dàn nhạc Giao hưởng Hồ Gươm; phát triển Bảo tàng Âm nhạc, nhằm đưa các giá trị nghệ thuật đến gần công chúng hơn; đồng thời tổ chức các hoạt động giới thiệu tác phẩm, giao lưu với nghệ sĩ, chia sẻ kiến thức về âm nhạc và nghệ thuật biểu diễn thông qua các masterclass, seminar. Những hoạt động này không chỉ tạo điều kiện để nghệ sĩ Việt Nam tiếp cận gần hơn với nghệ sĩ và nghệ thuật đỉnh cao thế giới, mà còn giúp công chúng mở rộng hiểu biết, hình thành mối gắn kết bền vững hơn với đời sống nghệ thuật. Song song với đó, Nhà hát Hồ Gươm ngày càng trở thành không gian gặp gỡ của nghệ sĩ, học giả, doanh nghiệp, các tổ chức văn hóa và những người yêu nghệ thuật. Mỗi chương trình hợp tác, mỗi cuộc đối thoại hay hoạt động chuyên đề đều góp phần mở rộng cộng đồng công chúng, đồng thời khẳng định vai trò của nghệ thuật như một cầu nối giữa văn hóa, giáo dục và đời sống xã hội. Từ những định hướng và hoạt động đó, hệ sinh thái văn hóa của Nhà hát Hồ Gươm đang từng bước được định hình thành một chỉnh thể thống nhất, trong đó nghệ thuật biểu diễn giữ vai trò trung tâm; giáo dục, giao lưu, trải nghiệm và kết nối cộng đồng góp phần mở rộng không gian tiếp cận nghệ thuật.
Một hệ sinh thái văn hóa không được tạo nên đơn thuần bằng việc tập hợp nhiều hoạt động trong cùng một không gian. Giá trị của nó nằm ở sự liên kết giữa các cấu phần, để mỗi hoạt động vừa có chức năng riêng, vừa bổ trợ cho nhau, cùng hướng tới mục tiêu lan tỏa giá trị văn hóa và nuôi dưỡng công chúng. Điểm khác biệt ở Nhà hát Hồ Gươm là hệ sinh thái ấy được xây dựng trên nền tảng nghệ thuật biểu diễn, đồng thời mở rộng sang giáo dục nghệ thuật, kết nối cộng đồng và không gian trải nghiệm. Bốn lớp không gian này tạo thành một chỉnh thể, giúp hành trình thưởng thức nghệ thuật được nối dài trước, trong và sau mỗi chương trình biểu diễn.
1. Sân khấu lớn – Hạt nhân của hệ sinh thái
Ở trung tâm của hệ sinh thái vẫn là nghệ thuật biểu diễn. Hai khán phòng của Nhà hát Hồ Gươm là nơi diễn ra các chương trình giao hưởng, opera, ballet, âm nhạc thính phòng, nghệ thuật truyền thống cùng nhiều chương trình quốc tế và sự kiện văn hóa, đối ngoại quan trọng. Đây là không gian để những tác phẩm kinh điển của thế giới đến gần công chúng Việt Nam, đồng thời góp phần quảng bá nghệ thuật Việt Nam trong một không gian biểu diễn đạt chuẩn quốc tế.
Ba năm qua, nhiều vở opera kinh điển thế giới, nhiều dàn nhạc, nhà hát danh tiếng và những nghệ sĩ đẳng cấp quốc tế đã có mặt tại Nhà hát Hồ Gươm, góp phần từng bước định hình bản sắc của Nhà hát. Không chỉ chú trọng chất lượng biểu diễn, Nhà hát còn hướng tới xây dựng một môi trường sáng tạo, nơi nghệ sĩ trong và ngoài nước có điều kiện giới thiệu những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao, qua đó thúc đẩy giao lưu văn hóa và quảng bá hình ảnh Việt Nam.
Tuy nhiên, một buổi biểu diễn chỉ là điểm khởi đầu của hành trình thưởng thức nghệ thuật. Thách thức của một nhà hát hiện đại không chỉ là thu hút khán giả đến xem, mà còn tạo động lực để họ quay trở lại, tiếp tục khám phá và đồng hành lâu dài với nghệ thuật.
2. Không gian giáo dục và lan tỏa nghệ thuật
Không nằm ngoài xu hướng phát triển của các nhà hát trên thế giới, Nhà hát Hồ Gươm luôn chú trọng gắn hoạt động biểu diễn với các hoạt động giáo dục nghệ thuật trên sân khấu, trong không gian Nhà hát và trên các nền tảng công nghệ, nhằm giúp công chúng hiểu sâu hơn về tác phẩm.
Nhà hát hướng tới tổ chức các hoạt động giới thiệu tác giả, tác phẩm; gặp gỡ nghệ sĩ; chia sẻ về các nhà soạn nhạc, lịch sử âm nhạc thế giới và Việt Nam, cũng như bối cảnh ra đời của những kiệt tác kinh điển. Những chương trình này góp phần giúp công chúng tiếp cận nghệ thuật hàn lâm theo cách gần gũi và dễ hiểu hơn. Giá trị của các hoạt động giáo dục không nằm ở quy mô, mà ở khả năng khơi gợi sự tò mò, tạo sự đồng cảm và hình thành thói quen thưởng thức nghệ thuật. Khi hiểu thêm về một bản giao hưởng hay một vở opera, khán giả sẽ có nhu cầu khám phá nhiều hơn, từ đó từng bước xây dựng mối quan hệ bền vững với nghệ thuật, góp phần bồi dưỡng lớp công chúng của tương lai.
3. Không gian kết nối cộng đồng
Nếu giáo dục nghệ thuật giúp công chúng hiểu hơn về nghệ thuật, thì kết nối cộng đồng lại góp phần đưa nghệ thuật trở thành một phần của đời sống xã hội. Một nhà hát hiện đại không chỉ là nơi nghệ sĩ biểu diễn và khán giả thưởng thức, mà còn là điểm gặp gỡ của các nhà nghiên cứu, học giả, doanh nghiệp, tổ chức văn hóa, trường học, cơ quan ngoại giao và những người yêu nghệ thuật. Vì vậy, Nhà hát Hồ Gươm ngày càng mở rộng các hoạt động giao lưu, tọa đàm, hợp tác quốc tế và kết nối cộng đồng. Sau mỗi chương trình, những cuộc gặp gỡ giữa nghệ sĩ và khán giả, những hoạt động giao lưu tiếp tục kéo dài giá trị của buổi diễn, đồng thời mở rộng mạng lưới những người đồng hành với nghệ thuật.
4. Không gian trải nghiệm
Bên cạnh biểu diễn, giáo dục và kết nối cộng đồng, không gian trải nghiệm là cấu phần góp phần hoàn thiện hệ sinh thái văn hóa của Nhà hát Hồ Gươm. Ngày nay, trải nghiệm của công chúng không chỉ bắt đầu khi chương trình biểu diễn mở màn, mà ngay từ khi bước vào Nhà hát. Kiến trúc, mỹ thuật, ánh sáng, không gian giao lưu và các dịch vụ văn hóa đều góp phần tạo nên một hành trình thưởng thức nghệ thuật trọn vẹn. Nếu sân khấu là nơi nghệ thuật được trình diễn ở đỉnh cao, thì không gian trải nghiệm là nơi nghệ thuật hiện diện gần hơn với đời sống thường nhật. Tại đây, công chúng có thể gặp gỡ bạn bè, trò chuyện với nghệ sĩ, thưởng thức một chương trình quy mô nhỏ hoặc đơn giản dành thời gian trong một môi trường giàu cảm hứng nghệ thuật. Từ nhu cầu kéo dài hành trình ấy, không gian tầng 6 Nhà hát Hồ Gươm được hình thành như một bước phát triển tiếp theo của hệ sinh thái văn hóa. Nhà hàng AY-VY Hà Nội được Nhà hát Hồ Gươm lựa chọn là đơn vị vận hành không gian nhà hàng tầng 6, theo các tiêu chuẩn về chất lượng dịch vụ, an ninh, an toàn và văn hóa ứng xử, góp phần bổ sung một điểm chạm mới trong hành trình trải nghiệm tại Nhà hát. AY-VY Hà Nội tại tầng 6 Nhà hát Hồ Gươm có sức chứa 420 chỗ; khu vực phòng VIP 120 chỗ, cùng khu vực ngoài trời có sức chứa lên tới 100 người. Với thực đơn Âu – Á đa dạng, AY-VY Hà Nội đáp ứng nhu cầu của nhiều nhóm khách hàng, từ khán giả đến xem biểu diễn, khách du lịch, các cuộc gặp gỡ gia đình, bạn bè, doanh nghiệp đến các hoạt động đối ngoại.
Điểm khác biệt của không gian này là tạo thêm một không gian nghệ thuật với những phương thức tổ chức biểu diễn đa dạng, phù hợp với từng nhóm công chúng như hòa tấu thính phòng, piano, violin, cello, jazz. Cùng với đó là không gian giới thiệu âm nhạc Việt Nam thông qua các làn điệu dân ca, nhạc cụ truyền thống, mang đến những trải nghiệm phong phú dành cho khán giả và thực khách. Giá trị của những chương trình này không nằm ở quy mô, mà ở khả năng rút ngắn khoảng cách giữa nghệ sĩ và công chúng. Bên cạnh các hoạt động biểu diễn, không gian tầng 6 sẽ từng bước trở thành nơi giới thiệu tác phẩm, nhạc cụ, nghệ sĩ và những câu chuyện phía sau sân khấu. Thông qua các buổi trò chuyện, trình diễn và trải nghiệm trực tiếp, công chúng có cơ hội hiểu hơn về lịch sử, cấu tạo, âm sắc và giá trị của từng nhạc cụ cũng như những tác phẩm kinh điển. Đó là cách Nhà hát Hồ Gươm mở rộng không gian tiếp cận nghệ thuật, đưa giao hưởng, opera, ballet và âm nhạc thính phòng đến gần hơn với công chúng, góp phần để nghệ thuật trở thành một phần tự nhiên của đời sống thường nhật.
Ba năm hoạt động chưa phải là một chặng đường dài, nhưng đủ để khẳng định định hướng phát triển nhất quán của Nhà hát Hồ Gươm: từng bước kiến tạo một hệ sinh thái văn hóa lấy nghệ thuật biểu diễn làm hạt nhân, mở rộng không gian tiếp cận, trải nghiệm và kết nối công chúng.
Từ một công trình biểu diễn hiện đại, Nhà hát Hồ Gươm đang từng bước trở thành một điểm đến văn hóa của Thủ đô – nơi nghệ thuật không chỉ hiện diện trên sân khấu mà còn được lan tỏa vào đời sống bằng nhiều hình thức, với những điểm chạm khác nhau.
